“Ngồi trên trời mà làm chính sách”
02:28 (22/01/2013)

Congthuonghcm.vn - Ông NGÔ VĂN MINH - ủy viên thường trực Ủy ban Pháp luật của Quốc hội - đã ví von như vậy khi trao đổi với Tuổi Trẻ về thực trạng có nhiều nghị định, thông tư quy định thiếu thực tế, gây bức xúc dư luận thời gian qua.

Giải pháp nào cho những quy định bất khả thi?

Quy định cấm hút thuốc lá nơi công cộng, xử phạt hành chính đối với cá nhân, hộ gia đình đổ rác không đúng nơi quy định, UBND các cấp có nhiệm vụ bắt giữ chó mèo chạy rông, không sử dụng điện thoại nơi cây xăng... vốn được người dân gọi là những quy định cho vui vì sự khó thực hiện của chúng.

Mới đây, nghị định 94/2012 về sản xuất và kinh doanh rượu (có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2013) và thông tư 30 của Bộ Y tế về “Điều kiện an toàn thực phẩm đối với cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, kinh doanh thức ăn đường phố” đã bị nhiều người phản ứng, hứa hẹn sẽ nối dài danh sách những quy định bất khả thi.

Trang Pháp luật xin giới thiệu bài ghi nhận tình hình thực hiện những quy định này và ý kiến chuyên gia.

 Ông Minh nói: “Bất cứ quy định nào được đưa ra trước hết phải phù hợp với thực tế, với trình độ phát triển của xã hội và đảm bảo điều kiện để thực hiện thì mới có sức sống, được nhân dân chấp nhận. Văn bản phải ban hành theo đúng trình tự, thủ tục của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật, trong đó quy định rõ phải lấy ý kiến của các bộ, ngành có liên quan và đặc biệt quan trọng là lấy ý kiến của đối tượng chịu sự tác động, rồi được Bộ Tư pháp thẩm định trước khi trình xem xét, ký ban hành.

Tôi cho rằng những văn bản có vấn đề là những văn bản không tuân thủ quy trình như trên, hoặc là ban hành thiếu cân nhắc, thiếu thận trọng. Tại sao dư luận lại phản ứng quy định cho phép cảnh sát giao thông phạt người đi xe không chính chủ? Vì như nhiều người đã phân tích là nó thiếu thực tế, trái với nguyên tắc thực hiện pháp luật.

Hay mới đây là quy định việc tổ chức tang lễ của công chức, viên chức. Trước đây khi điều kiện còn khó khăn, có ai làm quan tài bằng kính hay để ô kính đâu. Gần đây kinh tế phát triển, người ta bắt đầu làm quan tài có ô kính. Nó cũng xuất phát từ nhu cầu tâm linh rất có ý nghĩa là “nhìn mặt lần cuối” đối với người đã khuất. Vì vậy, giải thích của người có trách nhiệm rằng cấm để ô kính quan tài là sợ kính vỡ rơi vào mặt người quá cố, rồi ảnh hưởng đến vệ sinh môi trường là không thích đáng. Tôi ủng hộ việc chống phô trương, lãng phí trong việc tang, nhưng thay vì ban hành một nghị định như vậy thì nên tiến hành một cuộc vận động, tuyên truyền đến từng tổ dân phố, khu dân cư để người dân thấy hợp lý sẽ tự nguyện thực hiện”.

* Nguyên nhân của những văn bản bị dư luận phản ứng, thậm chí có văn bản chưa thực hiện đã phải sửa, theo ông là từ đâu, do quan liêu hay do trình độ của những người soạn thảo văn bản đó?

- Tôi nghĩ là do cả hai, cả trình độ năng lực và sự quan liêu, kể cả người thẩm định các văn bản đó cũng quan liêu. Tôi từng ví việc làm ra những văn bản trái luật, thiếu thực tế là ngồi trên trời mà làm chính sách. Ví dụ, có không ít bộ, ngành luôn khẳng định rằng khi ban hành văn bản này chúng tôi đã lấy ý kiến người dân, lấy ý kiến đối tượng có liên quan. Nhưng hỏi ra mới biết họ chỉ đăng dự thảo văn bản đó trên website của bộ, ngành mình. Tôi quả quyết cả tôi và bạn đều không thể biết rằng thời điểm hiện tại có bao nhiêu văn bản đang được lấy ý kiến nhân dân. Người bán hàng ngoài chợ, người nấu rượu truyền thống trong bếp thì làm sao có máy tính, có mạng Internet để biết mà góp ý cho các dự thảo có quy định thịt lợn chỉ được bán trong vòng tám tiếng, sản xuất rượu thủ công phải xin giấy phép và dán nhãn...

Vấn đề quan trọng, theo tôi, là cần phải thay đổi lại quy trình lấy ý kiến nhân dân, đối tượng chịu sự tác động trước khi ban hành văn bản. Việc lấy ý kiến phải tiến hành rộng rãi, có hiệu quả, đúng đối tượng và đặc biệt là người soạn thảo văn bản phải thực tâm tiếp thu, chứ không phải là làm cho đủ thủ tục.

* Các văn bản pháp quy của Chính phủ trước khi ban hành phải có ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp, nhưng bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết có những kiến nghị của bộ đã không được chấp nhận bởi Chính phủ quyết định theo đa số...

- Tôi chia sẻ với nỗi niềm đó của Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường. Cần phải có quy định để Bộ Tư pháp bảo lưu ý kiến của mình. Tuy nhiên, cũng cần phải đặt vấn đề ngược lại rằng những ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp đã được chuẩn bị kỹ chưa, có được giải trình thuyết phục và bảo vệ quyết liệt trước các thành viên Chính phủ không? Nếu thấy quy trình hiện nay là bất hợp lý, bộ trưởng Bộ Tư pháp nên đề xuất một quy trình xây dựng văn bản pháp quy phù hợp hơn.

 * Tại phiên giải trình gần đây ở Ủy ban Pháp luật, đại diện Chính phủ cho rằng sở dĩ Chính phủ phải ban hành quá nhiều văn bản pháp quy là do luật của Quốc hội cần nhiều văn bản hướng dẫn, tức là tình trạng luật khung, luật ống dẫn đến việc Chính phủ phải vất vả trong việc soạn thảo các văn bản hướng dẫn, ông suy nghĩ gì trước quan điểm này?

- Tôi cho rằng lý giải như vậy là hoàn toàn không thuyết phục. Tại phiên giải trình tôi không có thời gian để chất vấn, nhưng tôi xin hỏi lại là ai soạn thảo các dự án luật trình Quốc hội? Xin thưa, hơn 90% các dự án luật là do Chính phủ soạn thảo. Có những dự án luật có quá nhiều điều, khoản giao cho Chính phủ quy định chi tiết, đại biểu Quốc hội yêu cầu phải quy định cụ thể nhưng các ban soạn thảo luôn giải thích rằng đây là vấn đề chưa được nghiên cứu kỹ, chưa đủ thực tiễn kiểm nghiệm... nên đề nghị Quốc hội giao cho Chính phủ.

Cho nên tới đây sửa Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật cần quy định rõ là khi trình dự án luật thì phải trình đầy đủ các dự thảo nghị định quy định chi tiết để Quốc hội xem xét. Gần đây, có những dự thảo luật được trình kèm dự thảo nghị định, nhưng đọc thì thấy rằng không ít dự thảo chỉ chép lại điều luật và giải thích luật, chứ không phải là quy định chi tiết các điều luật do Quốc hội ủy quyền.

* Ông Vũ Đức Đam, bộ trưởng - chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ, thừa nhận có tình trạng thông tư của bộ, ngành thường được soạn thảo theo hướng thuận lợi cho sự quản lý của mình, nên có những thông tư cài vào đó cả bộ máy, cả biện pháp thực hiện. ông Đam cũng đề xuất tới đây không nên ban hành thông tư nữa, ông nghĩ sao?

- Tôi đồng tình với quan điểm của ông Đam. Chỉ nên dừng lại ở hình thức nghị định quy định chi tiết điều khoản của luật, không nên để bộ ngành ra thông tư nữa. Thậm chí có nhiều luật phải cụ thể hóa luôn chứ không cần ban hành nghị định nữa, trừ những luật có phạm vi điều chỉnh rộng, phức tạp. Nghị định chỉ được quy định chi tiết từng điều luật Quốc hội ủy quyền, chứ không thể quy định thêm nội dung và cũng không được giải thích luật.

LÊ KIÊN thực hiện

 Một ngày sau khi Thông tư 30 Bộ Y tế có hiệu lực:

 Trưa 21-1, cửa hàng “cơm văn phòng” trên phố Nguyễn Công Hoan (Hà Nội) của chị Hiếu rất đông khách. Hỏi chị Hiếu về thông tư 30 của Bộ Y tế yêu cầu cơ sở dịch vụ ăn uống như của chị phải có hóa đơn chứng từ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu, chị có làm được không? Một giây lo lắng, chị Hiếu ngỡ ngàng đưa hóa đơn thanh toán của cửa hàng thịt lợn sạch Sáu Bình chợ Ngọc Khánh, không có ngày tháng lẫn tên hàng hóa, chỉ có số lượng, đơn giá và thành tiền. Còn rau củ quả mua lẻ, không thể nào có hóa đơn.

Tại TP.HCM, những người bán thức ăn đường phố vẫn chưa hề biết đến thông tư này, hoặc có biết cũng mới chỉ nghe loáng thoáng và không mấy ai quan tâm.

“Vô lý lắm”

Dọc đường Nguyễn Thiện Thuật (thuộc P.3, Q.3, TP.HCM), từ sáng sớm đến tối có rất nhiều hàng quán bán phở, hủ tiếu, bún bò, cơm... nhưng tất cả những người bán hàng ở đây đều lắc đầu chưa nghe về thông tư 30.

Theo thông tư 30 thì tất cả hàng quán ở đây đều vi phạm đa số các điểm trong thông tư này, như người bán hàng quán phải có giấy chứng nhận sức khỏe, thực phẩm phải có nguồn gốc...

Bà Mười, một chủ tiệm bán cơm, cho biết: “Tiệm cơm của tôi buôn bán đã hơn bốn năm nay. Lâu lâu tôi mới bị cảm gió, hoàn toàn khỏe mạnh không có bị bệnh tật gì, nên tôi cũng chẳng cần phải đi khám sức khỏe làm gì cho mất công, mất tiền. Một phần là vậy, một phần cũng là vì bán quán lề đường như tôi, cả đời cũng chẳng thấy ông, bà khách nào lại đi yêu cầu tôi trình giấy khám sức khỏe rồi mới vào ăn”.

Gần đó là tiệm bán hủ tiếu bò viên của chị Mai đã bán ở đây gần năm năm. Chị Mai nói: “Nếu thông tư bắt buộc tất cả các loại thực phẩm phải có giấy chứng nhận thì vô lý lắm. Không lẽ khi tôi ra chợ mua ký chanh, ký hành lá... để nấu hủ tiếu, tôi lại đòi bà bán chanh, bán hành cấp cho tôi cái giấy chứng nhận nguồn gốc thì bà này lấy đâu ra cả trăm tờ giấy mà để cấp cho người mua như tôi?”.

Trên đoạn đường Nơ Trang Long, P.14, Q.Bình Thạnh bên hông Bệnh viện Nhân dân Gia Định có rất nhiều tiệm bán cơm, bán phở, bột chiên... nằm san sát. Chị Dzoan, một người bán cơm nơi đây, cho biết: “Tiệm của tôi mua thực phẩm từ nhiều nguồn, nhưng đa số người bán hàng không có hóa đơn, chứng từ để đưa cho tôi. Nếu nói thịt thà, cá mú phải có giấy kiểm dịch... tôi dám chắc nhiều người bán thịt, cá sẽ phải nghỉ bán”.

Một chủ tiệm bán bún vịt trên đường Phan Đăng Lưu, P.3, Q.Bình Thạnh nói: “đa số người bán quán như tôi đều mua vịt về tự làm lông nấu bán mới có lời. Ra chợ, thấy ai bán vịt thịt rẻ hơn thì mua, chứ đâu có hỏi họ về giấy kiểm dịch làm gì. Nếu buộc những người buôn bán như tôi phải thực hiện thông tư 30 thì khó lắm. Có thể thời gian đầu sẽ thực hiện để chống chế, nhưng sau đó thì lại về nếp buôn bán hàng chợ như xưa nay”.

Khảo sát một vòng các khu vực có nhiều người bán hàng rong tại TP.HCM như công viên 23-9, công viên 30-4, các cổng trường đại học: Khoa học xã hội và nhân văn (Q.1), Khoa học tự nhiên (Q.5), nhiều người bán hàng rong ở đây đều không biết về thông tư 30. Bà Lành, một người bán bánh tráng trộn trên đường Đinh Tiên Hoàng, cho biết: “Sáng nay tui mới nghe mấy bác xe ôm đậu xe gần đây đọc báo và nói mấy quy định hàng rong phải thực hiện cứ tưởng mấy ông này giỡn chơi, nếu cứ theo quy định thì mấy người bán dạo như tui phải nghỉ hết. Một bịch bánh tráng tui phải dùng hơn chục loại nguyên liệu vậy phải có đủ chục loại giấy tờ chứng minh hay sao? Mà quả tắc, nắm hành làm sao mà có hóa đơn với hóa đỏ mà đòi hỏi?”.

Chứng từ: ghi vào sổ là được?

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Hùng Long - phó cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế - cho rằng “hóa đơn” trong thông tư 30 không yêu cầu nhất thiết phải là hóa đơn tài chính. Nếu mua nguyên liệu ở chợ, người kinh doanh dịch vụ ăn uống chỉ cần ghi vào sổ là mua của bà A loại thực phẩm này, bằng này kilôgram... để dễ truy xuất nguồn gốc nếu xảy ra ngộ độc thực phẩm. Ông Long cũng cho rằng với các cơ sở dịch vụ ăn uống hoạt động theo mô hình công ty thì phải có hóa đơn tài chính khi mua nguyên liệu theo quy định của luật pháp.

Tuy nhiên, lục tìm trong thông tư 30, chúng tôi không thấy bất kỳ hướng dẫn nào cho rằng ghi địa chỉ mua hàng, loại hàng hóa... vào sổ cũng được coi là chứng từ chứng minh nguồn gốc xuất xứ, mà chỉ thấy quy định “nguyên liệu, phụ gia thực phẩm, thực phẩm bao gói, chế biến sẵn phải có hóa đơn chứng từ chứng minh nguồn gốc”, kể cả với người kinh doanh thức ăn đường phố, người bán hàng rong, quầy hàng thức ăn chín chế biến sẵn. Rõ ràng quy định trong thông tư 30 là khó thực hiện, chưa cụ thể, chứ không phải như giải thích của quan chức Bộ Y tế.

LAN ANH - ĐỨC THANH - NGỌC NGA

 

Quy định 12 năm vẫn... mới

Quy định người trực tiếp sản xuất kinh doanh thực phẩm, trong đó có người bán hàng rong, phải khám sức khỏe, được tập huấn kiến thức an toàn vệ sinh thực phẩm, có hóa đơn chứng minh nguồn gốc nguyên liệu, có đủ nước sạch, kệ giá bày đồ ăn... đã được ban hành từ năm 2001, nhắc lại vào năm 2005 mà đến năm 2013 này vẫn bị dân chúng và báo chí phản ứng, bị cho là mới, khó, siết...? Đó là vì tính bất khả thi!

Theo thống kê của Cục An toàn thực phẩm, sau gần tám năm (từ 2005) thực hiện quy định hàng rong cũng phải được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn vệ sinh thực phẩm mới là kinh doanh hợp pháp, nhiều địa phương mới chỉ có 10-15% cơ sở thức ăn đường phố có loại giấy phép này.

 Nghị định 94/2012 về sản xuất và kinh doanh rượu có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2013, trong đó quy định sản xuất rượu thủ công nhằm mục đích kinh doanh phải có đăng ký kinh doanh ngành nghề sản xuất rượu thủ công; đảm bảo các điều kiện về bảo vệ môi trường, chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm, nhãn hàng hóa sản phẩm rượu theo quy định...

Trước đó, nghị định 40/2008 về sản xuất kinh doanh rượu cũng đã quy định tổ chức, cá nhân sản xuất rượu thủ công nhằm mục đích kinh doanh phải đề nghị cấp giấy phép sản xuất rượu thủ công.

Ông Đặng Văn Dân (xã Trường Xuân, huyện Tháp Mười, Đồng Tháp) có lò rượu thủ công. Giải thích về việc không đăng ký kinh doanh, ông nói cách nay khoảng bốn năm vợ ông có tham gia lớp tập huấn an toàn vệ sinh thực phẩm cho các đối tượng nấu rượu thủ công do tỉnh tổ chức. Tuy nhiên, vợ chồng ông không thể áp dụng quy trình này trong nấu rượu vì không kham nổi các chi phí theo quy định. Theo tính toán của ông Dân, mỗi khạp rượu với 10 lít gạo, trúng thì được 12 lít rượu, lời chỉ 30.000-40.000 đồng/khạp, nếu thất thì từ huề đến lỗ vốn.

Đại diện Phòng kinh tế TP Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang cho biết đơn vị đã thống kê hơn 300 gia đình nấu rượu thủ công trên địa bàn TP. Thế nhưng, chỉ có vài chục hộ gia đình đến tìm hiểu quy định cấp giấy phép sản xuất rượu thủ công nhằm mục đích kinh doanh. Hiện Phòng kinh tế TP Mỹ Tho đã cấp chưa đến 10 giấy phép sản xuất rượu thủ công. Theo một cán bộ Phòng kinh tế TP Mỹ Tho, người nông dân sản xuất thủ công nhỏ lẻ, thậm chí nấu rượu để tận dụng hèm nuôi heo nên họ không muốn làm giấy phép.

Ông Trần Quốc Tuấn, phó giám đốc Sở Công thương tỉnh Trà Vinh, cho biết ngành công thương của tỉnh đang tuyên truyền khuyến khích người dân đăng ký giấy phép sản xuất thủ công. Hiện chưa có trường hợp người dân nào đến đăng ký giấy phép sản xuất rượu thủ công như nghị định 94 quy định.

Tương tự, ông Nhị Văn Khải, giám đốc Sở Công thương tỉnh Đồng Tháp, cho biết hiện nay tỉnh đang đẩy mạnh tuyên truyền cho người dân đăng ký giấy phép sản xuất rượu thủ công. Tuy nhiên, do một số trường hợp người dân nghèo sản xuất chỉ vài chục lít nên đòi hỏi mọi người đăng ký an toàn vệ sinh thực phẩm hay có giấy chứng nhận bảo vệ môi trường rất khó. Những trường hợp này, tỉnh khuyến khích người dân chuyển đổi sang ngành nghề khác. Hiện Đồng Tháp là một trong những tỉnh cấp giấy phép sản xuất rượu thủ công nhiều nhất so với các tỉnh khu vực đồng bằng sông Cửu Long nhưng cũng chỉ có khoảng 300 giấy phép so với hơn 3.000 hộ gia đình sản xuất rượu thủ công.

N.HẬU - T.TÚ
TTO

Quảng cáo